Terwijl wij praten over erfgoed, wacht de samenleving op actie

Door Kathleen Ferrier, voorzitter van de Nederlandse UNESCO Commissie, en Lisanne Bedaux, senior adviseur cultuur en erfgoed Nederlandse UNESCO Commissie

Van wie is de Nederlandse vlag? Wat verstaan we onder ‘inheemse cultuur’? De discussie over wat erfgoed is - en van wie - is politiek beladen. Zolang we blijven hangen in definities, ontstaat een semantisch niemandsland. En juist daar gebeurt iets wezenlijks: er ontstaat een vacuüm dat ruimte biedt, óók aan polariserende krachten.

Groepen die erfgoed inzetten om grenzen te trekken in plaats van bruggen te bouwen, claimen symbolen, tradities en geschiedenis. Hun inzet richt zich op het markeren van verschil en het versterken van tegenstellingen. Zo groeit erfgoed uit tot een splijtzwam in de samenleving, terwijl het juist bij uitstek de kracht heeft om te verbinden.

Erfgoed raakt aan wie mensen zijn, waar ze vandaan komen en wat hen verbindt. Voor veel gemeenschappen is erkenning van hun erfgoed geen luxe, maar een vorm van bestaansrecht. Of hun cultuur zichtbaar is, of ze aanspraak kunnen maken op ondersteuning, of ze worden meegenomen in beleid, het zijn geen abstracte vragen. Ze bepalen of mensen zich onderdeel voelen van de samenleving.

Werkgroepen, kwartiermakers, nota’s en ronde tafels hebben hun waarde. Maar verschil van mening hoeft geen belemmering te zijn om vandaag al stappen zetten. Soms helpt het samen aan de slag gaan juist om nader tot elkaar te komen. Dus pak onbegrijpelijke beleidsteksten aan. Zorg dat financiering toegankelijker wordt. Betrek gemeenschappen actief die nu buiten beeld blijven.

De Nederlandse UNESCO Commissie kiest voor concrete actie. We ontwikkelden een toolkit om financiering toegankelijker te maken, organiseren jaarlijks een Actiedag Weerbaar Erfgoed en zetten in op de gelijke waardering van cultuuruitingen. We roepen andere organisaties en beleidsmakers op hetzelfde te doen. Maak één regeling toegankelijker. Betrek één gemeenschap die je nog niet kende. Zet één stap waardoor mensen buiten het systeem merken dat het systeem óók voor hen werkt. Wie dat nalaat, laat de verantwoordelijkheid voor de betekenis van erfgoed over aan anderen.

Cultuur- en erfgoedbeleid kunnen verbinden in een samenleving die rijk, divers en voortdurend in beweging is. Dat vraagt de moed om te kiezen voor resultaat boven proces. Om nu te beginnen, ook zonder volledige overeenstemming. Niet volgend jaar, maar dit jaar, deze zomer. Uitstel kunnen we ons niet langer permitteren.