‘Carbidschieten is ontzettend verbindend voor Kampen’

In Kampen waakt het acht jaar geleden opgerichte Schuttersgilde over het behoud en in goede banen leiden van het traditionele carbidschieten. Dat gaat in nauwe samenwerking met de gemeente. Er is promotiemateriaal, een voorlichtingsvideo en lesmateriaal voor scholen. Want, vindt de gemeente: ‘Erfgoed gaat niet alleen om het behoud van onze oude panden.’

Door Annette Wiesman

Als puber ging Isaak Ismail op Oudejaarsdag om 5 uur ’s ochtends met zijn melkbus op zijn nek op pad. Onderweg naar zijn eerste ontmoetingsplek loste hij alvast een paar schoten. ‘Met een mannetje of vijf liepen we daarna de hele dag en avond van plek naar plek door Kampen. Tegenwoordig doen we het op één locatie; biertje erbij en schieten.’

De traditie ontstond begin twintigste eeuw in de wijk Brunnepe. Hier woonden de uit Schokland gemigreerde Schokkers, die als relatieve buitenstaanders met hun harde knallen het gezag tartten. In de loop der tijd werd het carbidschieten steeds populairder. Dat zorgde soms voor onrustige jaarwisselingen, met ME-inzet en rellen.

Schieten met deksels
Bij het carbidschieten leggen Kampense schutters de melkbus op de grond en gaan erop zitten. In de bus zitten carbidstenen en water, waardoor er een explosief gas ontstaat. Een vonkje erbij en het deksel, dat verzwaard is met een lap stof, schiet met een knal een meter of tien weg.

Ook in Friesland, Groningen en Drenthe wordt met melkbussen geschoten, maar de traditie heeft daar een heel ander karakter. Er wordt meestal met ballen geschoten en het gebeurt in het weiland, terwijl de Kampenaars midden in de woonwijk schieten. ‘Iedere gemeente heeft zijn eigen manier’, zegt Ismail. ‘In het Noorden houden ze vaak grote feesten, met het schieten een beetje erbij. Bij ons is het omgekeerd: veel kleine locaties verspreid over de stad, waar het schieten voorop staat.’

Middenweg
Ismail is de voorzitter van het Schuttersgilde in Kampen, dat in 2018 door een paar toegewijde carbidschieters werd opgericht. Het Schuttersgilde dient als brug tussen schutters en gemeente. Het werd opgericht uit noodzaak. De gemeente had plannen om het aantal locaties terug te brengen tot twintig. Veel te weinig, vonden veel schutters. ‘Je moet je voorstellen: vroeger gebeurde het in elke straat.’ Het pas opgerichte gilde lobbyde voor meer locaties, zodat iedereen een paar plekken in de buurt zou hebben. De gemeenteraad ging erin mee. ‘Anders zou het een bak ellende geworden zijn, want Kampenaren zijn vrij eigenwijze mensen’, blikt Ismail terug. ‘Die laten zich dat feest niet zomaar afpakken.’ Inmiddels zijn er ruim vijftig locaties. Een mooie middenweg, vindt hij.

Meerjarenvisie
Het carbidschieten is opgenomen in de meerjarenvisie Jaarwisseling 2023-2027, met als doel om melkbussen in die periode ‘op verantwoorde en veilige manier af te schieten’. Dat betekent: aangewezen locaties voor het schieten, met een verkeerverbod en afgesloten wegen, er zijn dixies, urinoirs en dranghekken, en een contactpersoon voor calamiteiten.

‘Er is veel politiek draagvlak om het carbidschieten in de gemeente te houden’, vertelt Erik Homan, beleidsmedewerker afdeling Veiligheid gemeente Kampen. ‘Als gemeente koesteren we niet alleen onze mooie panden, maar ook onze cultuur. Carbidschieten is bij ons een groot sociaal cohesie-evenement, omdat het een enorme onderlinge betrokkenheid op gang brengt. Als gemeenschap zijn we verantwoordelijk om daarbij te helpen. Dat doen we met liefde.’

Beheersbaar
Niet dat het nieuwe beleid helemaal zonder discussies verliep. Er waren ook tegenstanders, vanwege het lawaai. Maar Homan en Ismail hebben de afgelopen jaren een omslag gezien: de tegenstanders hebben zich steeds meer bij de traditie neergelegd. ‘Omdat het hartstikke goed gaat’, zegt Ismael. ‘Op een totaal van 60 klachten waren er vorig jaar maar 13 klachten over het carbidschieten. En het is geen bende meer.’ Homan: ‘Het is beheersbaar en veilig.’

Immaterieel erfgoed
Geïnspireerd door de provincie Drenthe, die al in 2014 met haar melkbusschiettraditie een plek had gekregen op de lijst voor immaterieel erfgoed, ging ook Kampen aan de slag. Drie leden van het Schuttersgilde volgden een cursus, waarin ze onder andere leerden over hoe je een traditie kunt borgen voor de toekomst. In 2023 werden hun inspanningen beloond: het Kampense carbidschieten werd erkend als immaterieel erfgoed.

Wat dat borgen inhoudt? ‘Dat doen we bijvoorbeeld door elk jaar een les op de scholen te geven’, vertelt Ismail. ‘Hartstikke leuk, maar dat lukt voorlopig nog maar op een deel van de scholen. We moeten nog even kijken hoe we het qua organisatie voor elkaar krijgen om dat op alle scholen te doen.’ Verder organiseren ze clinics verantwoord schieten, is er een kwaliteitscontrole melkbussen, een educatieve video en een VR-experience met 3D-bril. Het gilde heeft promotiemateriaal gemaakt met de boodschap: gebruik oordoppen en een stalen melkbus, ga erop zitten en verzwaar het deksel, en ten slotte: kijk goed om je heen of het veilig is.

Minder procedures
Het melkbusschieten is vastgelegd in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). Omdat de Meerjarenvisie samen met het Schuttersgilde is opgesteld, zijn er veel minder voorbereidingen nodig, zoals het aanvragen van vergunningen. ‘En we kunnen altijd bij de gemeente terecht bij vragen, of als we financiering zoeken voor een feestje of evenement’, zegt Ismail. Aan andere gemeenten die zich afvragen hoe om te gaan met dit soort tradities, adviseert Homan: ga met de bewoners in gesprek. ‘Het helpt als er een bewonersorganisatie is, als spreekbuis. Op het gebied van veiligheid is er veel overleg. Politie, handhaving en welzijnswerk hebben goed contact met het Schuttersgilde. Die komen op Oudejaarsdag overal even kletsen. Zo ontstaat er een sfeer van geven en nemen.’

Toegenomen aandacht
Nu het landelijke vuurwerkverbod bijna een feit is, tonen meer gemeenten belangstelling voor de Kampense benadering. Het uitgangspunt dat deze activiteiten wél op een door de burgemeester aangewezen locatie mogen, biedt mogelijkheden. Mooi, al die aandacht voor hun traditie, vindt Ismail.

‘Bijna nergens leeft het carbidschieten zoals hier. Carbidschieten is ontzettend verbindend voor de stad. Vooral als je bedenkt dat er meer dan 1.800 schutters zijn, en met alle toeschouwers eromheen veel meer betrokkenen.’ Overigens zijn het niet alleen mannen, die schieten. Er zijn ook vrouwelijke schutters. Alle leeftijden doen mee, van dertien- tot zeventigjarigen. Ismail: ‘We hebben twee dames bij het gilde. Die staan elk jaar vooraan.’