Terugblik op het Faro Podium "Waarderen doe je samen!"

Op 4 november kwamen erfgoedprofessionals bijeen rondom nieuwe werkwijzen, tools en criteria voor het waarderen van cultureel erfgoed. Het Verdrag van Faro volgend, lag de nadruk op een inclusieve en democratische manier van waarderen, waarbij samenspraak en andere vormen van actieve betrokkenheid met gemeenschappen, bewoners en vrijwilligers centraal stonden. Vijf projecten, gesteund met subsidie uit het Faro-programma, deelden hun benaderingen en praktijkervaringen in hands-on workshops. Deze projecten lieten zien hoe zij erfgoed verrijken met nieuwe verhalen en perspectieven, en hoe gemeenschappen, bewoners en vrijwilligers meer zeggenschap kunnen hebben over ‘hun’ erfgoed. De projecten toonden ook aan dat het waarderen in samenwerking kan zorgen voor meer betrokkenheid en draagkracht, en het erfgoed relevanter maakt.

De deelsessies van de vijf projecten:

Voormalig Museum de Voorde – Een toolkit voor participatief ontzamelen
In deze deelsessie werd de ervaring gedeeld van het voormalig Museum de Voorde in Zoetermeer, dat na het intrekken van de gemeentelijke subsidie in 2022 moest stoppen. Het museum betrok de lokale gemeenschap actief bij het ontzamelen van objecten uit de collectie. Via een zorgvuldig proces werden Zoetermeerders en lokale bedrijven betrokken bij het herbestemmen van de museumobjecten. In de vorm van een spel werd ervaren hoe het is om vanuit verschillende perspectieven objecten te waarderen en nieuwe eigenaren te kiezen.

Valkerij en Sigarenmakerij Museum – Het Parlement der Schurende Dingen
Dit museum in Valkenswaard biedt een spraakmakende benadering van ‘schurend erfgoed’, door verschillende stemmen uit de gemeenschap samen te brengen in een ‘Parlement der Dingen’. In de deelsessie werd ingegaan op de uitdagingen van 'schurend erfgoed', waar botsende meningen en perspectieven over zijn. En over hoe je hierover het gesprek aangaat met verschillende generaties en (belangen)groepen. Deelnemers konden zelf plaatsnemen in dit parlement en een meerstemmig gesprek voeren over de schurende collectie van het museum, door namens een object het woord te voeren.

TU Delft – Digitale tool voor het waarderen van de leefomgeving
Grote vraagstukken, zoals de energietransitie, klimaatadaptatie, woningbouwopgave en eerlijke verdeling hebben een grote impact op de bestaande gebouwde omgeving. Zowel het Verdrag van Faro als de Omgevingswet promoten dat mensen betrokken moeten zijn bij de omgang met cultureel erfgoed en met ruimtelijke plan- en besluitvorming. Hoe kunnen we de mening, waardering en kennis van burgers inzetten bij het aangaan van deze uitdagingen? De TU Delft heeft een digitale tool voor erfgoedparticipatie ontwikkeld, 'de Wijkwijzer', waarmee bewoners en professionals hun stem kunnen laten horen over bijvoorbeeld de openbare ruimte, woningen en materiaalgebruik. In de deelsessie kregen deelnemers inzicht in de app, werden 'do’s en don’ts' gedeeld, en nagedacht hoe de resultaten kunnen worden ingezet.

Sea & Learn Foundation – Digital Platform to Promote Engagement in Saba’s Heritage
Deze Engelstalige deelsessie bracht deelnemers digitaal naar het Caribische eiland Saba. Via het 'Adopt-A-Box' programma, waarbij erfgoedverhalen worden gedeeld op storyboards verspreid over het eiland, werd aangetoond hoe lokale gemeenschappen zeggenschap hebben over wat voor hen Sabaans erfgoed is. Deelnemers kregen een preview van een app die bezoekers naar de storyboards brengt in de vorm van een speurtocht. Tijdens de sessie ging het gesprek over de impact van lokale verhalen, erfgoedverbindingen, verhalen als erfgoed en over meerstemmigheid.

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed – Samenwerken aan het waarderen van monumenten
In deze deelsessie ging de RCE in op nieuwe methodieken voor het waarderen en verrijken van (jonge) monumenten. De nieuwe aanpak richt zich op meerstemmigheid, samenspraak en een integrale benadering van erfgoedwaardering. Tijdens de sessie werd deze benadering verder onderzocht en besproken met praktijkvoorbeelden van Post-65 gebouwen. Inmiddels is vanuit het Faro-project ook het inspiratiedocument 'Samen betekenis geven aan een monument' gepubliceerd voor het toepassen van de werkwijze in de eigen praktijk.