Wie vertelt het verhaal van Nederland (niet)?

Wie bepaalt welke verhalen worden vastgelegd en gedeeld? Welke verhalen blijven ongehoord? En hoe komt dat?

Tijdens de conferentie ‘Van gisteren, voor morgen’ verkenden de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en Knooppunt Sprekende Geschiedenis hoe oral history ruimte geeft aan stemmen die lang buiten beeld stonden in de geschiedschrijving. En hoe deze onvertelde verhalen bijdragen aan een rijker én eerlijker erfgoedverhaal.

‘Wie schrijft die blijft’ was de titel die we meekregen om een sessie over oral history te organiseren voor deze conferentie die in het teken stond van het toegankelijk maken van geschiedenis voor iedereen. De geschiedenis zoals opgetekend in geschreven bronnen vertelt lang niet het hele verhaal van Nederland. Veel narratieven en perspectieven zijn niet vastgelegd in schrift. Ze leven in ervaringen en (familie)verhalen. Ze leven in mensen. Wat gebeurt er als we het verhaal van Nederland verrijken met deze gesproken bronnen en persoonlijke verhalen?

Hariëtte Mignoen en Magally Mignoen van Stichting Herdenking Javaanse Immigratie (STICHJI) deelden een voorbeeld van een oral history project met Javaans vertellers in Noord-Brabant en Haaglanden. Ze vertelden over de maatschappelijke meerwaarde van de verhalen, de emotie die ermee gepaard gaat en over de impact van het project. Ook toonden ze aan dat oral history een vorm van erfgoed is. Zie in de bijlagen van dit artikel de presentatie en de bijbehorende tekst.

Vanuit dit inspirerende voorbeeld spraken we met de deelnemers over het belang van oral history. De volgende twee vragen stonden centraal: ‘Waarom is het belangrijk om ruimte te maken voor diverse verhalen?’ en ‘Wat dragen persoonlijke verhalen bij aan het verhaal van Nederland?’. Ook werd er ingegaan op wat er nodig is om ruimte te maken voor oral history. Uit de gesprekken kwam naar voren dat het maken van ruimte voor diverse verhalen helpt om alle perspectieven in beeld te brengen en eenzijdige geschiedenissen te doorbreken. Wanneer mensen hun ervaringen kunnen delen, ontstaat er een vollediger en eerlijker beeld van de samenleving. Het laat zien dat er altijd meerdere manieren zijn om naar het verleden te kijken. Door verschillende stemmen te betrekken, wordt zichtbaar hoe rijk, complex en veelzijdig het Nederlandse verhaal is. Deelnemers noemden het belang van vertegenwoordiging, synergie en kruisbestuiving: verhalen versterken elkaar, vullen elkaar aan, en er ontstaan nieuwe inzichten. Het draagt bij aan empathie, verbinding en wederzijds begrip.

Over het belang van oral history voor de Nederlandse geschiedenis werd gezegd dat persoonlijke verhalen onmisbaar zijn om het grotere verhaal van Nederland vollediger en menselijker te maken. Het biedt zichtbaarheid en erkenning aan mensen die in institutionele bronnen vaak ontbreken. Door ervaringen, emoties en perspectieven vast te leggen, ontstaat een rijker en meerstemmig beeld van de samenleving. Om ruimte te maken voor deze verhalen is het volgens de deelnemers nodig dat er ‘open deuren’ moeten blijven: toegankelijke manieren waarop mensen hun verhaal kunnen delen, zonder dat zij passen in formele archiefkaders. Verhalen laten zien dat identiteit, cultuur en geschiedbeleving op verschillende manieren worden doorgegeven. Oral history kan hier een brug slaan door recht te doen aan andere manieren van herinneren en overdragen. Voor veel gemeenschappen is het delen van verhalen juist dé manier om geschiedenis en betekenis te bewaren.

Ter afsluiting van de sessie sprak Spoken Word Artist Jonathan Tjien Fooh in zijn eigen woorden – geïnspireerd door de gesprekken van de deelnemers- een poëtische boodschap uit. Deze boodschap vormt een van de bouwstenen om mee te geven aan het toegankelijker maken van geschiedenis voor iedereen.

Zie de video van zijn optreden rechts van dit artikel om naar zijn woorden te luisteren.

Uit de bijeenkomst werd duidelijk dat het gesproken woord even waardig en even dragend is als het geschreven woord. En dat het onmisbaar is om het verhaal van Nederland compleet te maken.

De conferentie

‘Van gisteren, voor morgen’ vond plaats op 27 en 28 november 2025, en werd georganiseerd door Netwerk Digitaal Erfgoed (NDE) en het Ministerie van Onderwijs Cultuur & Wetenschap (OCW). De deelsessie over oral history werd georganiseerd door Knooppunt Sprekende Geschiedenis en het programma Faro van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) met een bijdrage van Stichting Herdenking Javaanse Immigratie (STICHJI) en spoken word artist Jonathan Tjien Fooh.