Blog 1: Het begin van een proces – visies op jongerenbereik

  • 6 mei
  • Ruben van Dijk
  • 2
  • 63
Ruben van Dijk
Voor iedereen
  • Machteld Linssen
  • Dorothee Olthof

Waar denken we wel niet dat we mee bezig zijn? Komen wij als nieuwkomers even binnenwandelen met de oplossing? Het werk stelen waar mensen zich al jaren aan toewijden? Nee, natuurlijk niet. Wij claimen dan ook niet alle antwoorden te hebben en ook niet dat we die zullen vinden met ons huidige onderzoek. Dat het proces van jongerenbereik anders moet worden vormgegeven in het archeologische erfgoedveld is wél zeker (denk aan termen als ‘vergrijzing’ en ‘onbereikbare groep’). En dat wij die kwestie op een nieuwe manier moeten/willen aanpakken ook.

Het is niet de bedoeling om over alle mooie, al bestaande initiatieven heen te lopen, ze teniet te doen, ze als volledig ineffectief af te schilderen. Wat wél onze bedoeling is, is om alles wat wij in het professionele erfgoedveld denken te weten over jongeren (tijdelijk) van de baan te schuiven en jongeren zelf eens de vraag te stellen: “Wat wil je eigenlijk met erfgoed?”. Voor de oplettende archeologen onder ons: die benadering past natuurlijk volledig in het straatje van het inmiddels ondertekende Faro-verdrag. Het erfgoedveld kan die interne systeemverandering niet uit de weg gaan en – zo blijkt uit onze gesprekken met professionals – is zich al meer dan bewust van het ontbreken van de doelgroep ‘jongeren’.

Een logisch vervolg (en bovendien in overeenstemming met het advies van de Raad voor Cultuur 2022) is een professionaliseringsslag in jongerenbereik. Dit is waar Past Forward als sociale start-up op inspeelt en naar streeft, liefst in samenwerking met de honderden Nederlandse archeologie- en erfgoedinstanties die al bestaan.

Als archeologen weten wij als geen ander hoe belangrijk het is om af en toe over de schouder te kijken naar zij die ons voorgingen. Van het verleden moet je leren, niet opnieuw het wiel uitvinden, enzovoort. Dus begonnen wij ons onderzoek met het in kaart brengen van de Stand van Zaken Jongerenbereik in het huidige bestel. Literatuur kon ons onmogelijk volledig wegwijs maken in de praktijk, dus stuurden wij een oproep naar ervaringsdeskundigen van verschillende aspecten van het vraagstuk.

De bereidheid om met ons in gesprek te gaan was verrassend hoog, waar wij ontzettend dankbaar voor zijn. Het was hoopvol om te merken hoezeer het onderwerp jongerenbereik leeft in ons werkveld. De professionals die wij te spreken kregen, hadden er bijna stuk voor stuk al eens het hoofd over gebroken. Misschien ook daarom bespeurden wij een onwelwillendheid in de archeologische sector om het onderwerp wéér aan te kaarten – pogingen tot jongerenbereik hadden tenslotte nooit het gewenste resultaat. “Laat die groep maar, die hebben wel wat beters te doen”, zo klonk het uit verschillende hoeken. Als wij dan aandrongen dat wij – door ons puur en alleen op die groep te focussen – toch écht geloven dat het kan, dan kwam de gretigheid naar een ‘oplossing’ weer naar boven.

Dat wij niet voor gek verklaard mogen worden, bleek ook uit onze gesprekken met ervaringsdeskundigen buiten de archeologie. Die waren doorgaans positiever gestemd over de mogelijkheid de groep 12- tot 30-jarigen te activeren tot betrokkenheid. Onze overtuiging dat de archeologie van aanpak moet veranderen is gesterkt en blijkt gedeeld te worden. Maar zolang ons werkveld zich geen voorstelling kan maken van wat jongeren motiveert (of daarbij de plank volledig misslaat), en zolang het lijdt aan een minderwaardigheidscomplex, blijft die nieuwe stap ontzettend eng.

Toch gaat Past Forward de uitdaging aan!


Reacties

2 reacties, meest recent: 16 mei
  • Waarom zijn wij zelf archeologie gaan studeren? Dat was toch een keuze die we als jongere hebben gemaakt, dus kennelijk vonden we het onderwerp toen interessant genoeg om er jaren van ons leven aan te wijden. Weet jij nog wat bij jou de trigger was, Ruben?

    Tegenwoordig studeren veel meer jongeren archeologie dan in 'mijn tijd', dus helemaal verkeerd doet de archeologische wereld het niet, denk ik. Bovendien studeren talloze jongeren geschiedenis, ze werken in erfgoedinstellingen, doen aan re-enactment en/of zijn lid van de NJBG (helaas wel veel minder dan vroeger). Dus het beeld dat jongeren niks willen weten van oude zooi klopt niet helemaal. Tuurlijk zijn niet alle jongeren gek van geschiedenis, maar ja, ze houden ook niet allemaal van sterrenkunde/biologie/voetbal/schilderen.

    Misschien is er wel enige spraakverwarring over de term 'jongere', want oude lui als ik vinden mensen van 12-18 (eventueel begin 20) jongeren, daarna mogen ze toch wel langzaam volwassen heten. Het leeftijdsverschil tussen 12 en 30 is nogal groot, ik kan me voorstellen dat deze leeftijden heel verschillende redenen hebben om niet actief te zijn in erfgoedland.

    De leeftijdsgroep 12-18 is inderdaad lastiger te bereiken dan jongere kinderen, want zij gaan niet meer zo makkelijk mee met educatief bedoelde familie-uitjes (bv. naar Archeon of een museum), middelbare scholen hebben minder tijd voor gastlessen en extra uitjes en over het algemeen worden er minder workshops e.d. georganiseerd voor deze leeftijdsgroep in vakanties. Maar misschien is dat ook omdat ze toch niet komen? Mijn eigen dochter was als basisschoolkind in voor alle leuke uitjes en activiteiten, als puber blijft ze nu het liefste thuis of ze chillt met haar vrienden, maar naar een workshop o.i.d. gaan (over ongeacht welk onderwerp) is echt teveel moeite 😀.

    Dus ik ben benieuwd naar jouw onderzoek, Ruben!

    Dorothee Olthof
  • Bedankt voor je reactie, Dorothee!

    Ik ben het eens met je inzichten. Het is inderdaad interessant om te begrijpen waar voor onszelf de 'triggers' lagen. Voor mij waren dat de fantastische diorama's in binnen- en buitenlandse musea. Dat is iets wat ik erg mis in de huidige tentoonstellingen; het complete plaatje en het gevoel dat je je echt even in een andere tijd bevindt. Natuurlijk zijn er plekken waar dit nog steeds gebeurt, maar lang niet zo vaak als ik zou willen.

    Het is waar wat je zegt, er bestaat spraakverwarring over de term 'jongere'. Past Forward heeft afgelopen jaar dan ook een inspiratiesessie georganiseerd, waar juist dit aspect werd behandeld. Wij hopen weer zo'n sessie te mogen houden wanneer ons onderzoek is afgerond.

    Ik weerspreek het beeld dat jij schetst in de laatste alinea en ik ben het volstrekt oneens met de gedachte dat jongeren 'toch niet komen'. Ons laatste evenement "Bijt de Tijd" laat namelijk zien dat jongeren wel degelijk willen deelnemen, mits het aanbod relevant, interessant en toegankelijk genoeg is.

    De vraag blijft: wanneer vindt een jongere het aanbod aantrekkelijk genoeg om deel te nemen? En juist aan het antwoord op die vraag draagt dit onderzoek bij!

    We houden je op de hoogte.

    Ruben van Dijk