Waardevol en helend: Erfgoedcollecties voor en met de zorg

  • 27 mrt
  • Mieneke te Hennepe
  • 4
  • 232
  • Machteld Linssen
Mieneke te Hennepe
Prikbord 2024
  • Lorna Cruickshanks
  • Jeroen Overweel
  • Mike van Spaandonk
  • Elsbeth Kwant
  • Wilma Simons
  • Ruben Verwaal
  • Hugo Schalkwijk
  • Dunja Colman
  • Anton Cruysheer
  • Marc de Lobie
  • Geertje Huisman
  • Machteld Linssen

Dit is een initiatief van: Erfgoed Collecties Erasmus Medisch Centrum, Florence Nightingale Instituut, Museum van de Geest, Rijksmuseum Boerhaave, Universiteit van Amsterdam/Pulse Network Medical and Health Humanities,
Van 't Lindenhoutmuseum.
Contactpersoon: Mieneke te Hennepe, Conservator medische collecties Rijksmuseum Boerhaave, mieneketehennepe@rijksmuseumboerhaave.nl

Dit project wil onderzoek doen en kennis delen over de manieren waarop erfgoed kan bijdragen aan geestelijk en lichamelijk welzijn van gemeenschappen en individuen. Met erfgoedinstellingen rond zorg onderzoeken we hoe erfgoed enerzijds als helende hulpbron en anderzijds als partner in het sociale zorgdomein van waarde kan zijn.

Uit Engels onderzoek blijkt dat musea bijdragen aan het vergroten van welzijn en het verbeteren van onze mentale en fysieke gezondheid. Ze helpen ons trots te voelen op waar we vandaan komen, kunnen ons inspireren, uitdagen, debat stimuleren en ons gezonder doen voelen. Waar de samenleving worstelt met ongelijkheid, intolerantie en discriminatie helpen musea begrip te kweken, te agenderen en debat te stimuleren en de zorg publiekelijk uit te dagen. Musea slechten obstakels en stimuleren inclusie door actieve publieksparticipatie.

Samenwerking met de zorg

Met dit initiatief willen we binnen het Nederlandse erfgoedveld onderzoeken hoe erfgoedcollecties rond de zorg, op een inclusieve en democratische, niet hiërarchische manier, kunnen bijdragen aan gezondheid en welzijn van mensen. Welke ervaringen zijn er vanuit de verschillende instellingen om erfgoed in te zetten als helend middel in participatie- en samenwerkingsprojecten met de zorg? Welke lessen kunnen we trekken uit samenwerkingen tussen de erfgoedsector en de zorg als sociaal domein, en hoe kunnen we die kennis en ervaring overdragen aan elkaar? Hoe kan erfgoed mensen in de zorg of in een zorgtraject (jeugdzorg, geestelijke zorg, fysieke zorg) op een ethisch verantwoorde wijze helpen? Wat kan het deelnemers brengen in hun omgang met ziekte, stigma of trauma?

Projectonderdelen

Binnen het project staan de omgang en ervaringen met trauma, ziekte en stigma centraal. Musea en instellingen die zorg collecties beheren en ervaringen van mensen met psychische of fysieke problematiek (willen) bewaren werken met elkaar samen. Zij doen dit binnen het project in drie opeenvolgende onderdelen:

1. Best practices en methoden in kaart brengen

  • Inventariseren en verzamelen van kwalitatieve inzichten vanuit participatie- en samenwerkingsprojecten met en in de zorg.
  • Ervaringen bundelen: valkuilen en wensen bij patiënten, cliënten, deelnemers en/of patiëntenorganisaties in beeld brengen. Hoe kijken deelnemers erop terug en wat vertelt ons dat over de rol van erfgoed en kwaliteit van leven?
  • Methodes en aanpak vanuit projecten in verschillende instellingen/musea vergelijken: wat werkt wel en wat niet?

2. Kennis toepassen en meten

  • In nieuwe projecten de eerste inzichten uit stap 1 inzetten: welke aanpak werkt het beste? Hoe ga je om met zeggenschap, toegang, en het opheffen van hiërarchie die vanuit de zorg (arts-patiënt relatie of behandelaar-cliënt relatie) een rol speelt?
  • Onderzoeken hoe in de erfgoedprojecten onderwerpen als ‘gehoord worden’, mentaal welzijn, het verwijderen van stigma, activisme, emancipatiestrijd en kwaliteit van leven een rol spelen.
  • Inzetten van actieve samenwerkingen door meekijken met elkaar, adviseren, en samen nadenken bij knelpunten en vervolgstappen.

3. Reflectie en kennis delen

  • Kennis en ervaringen delen met erfgoed- en zorginstellingen om zo een duurzame verandering teweeg te brengen.
  • Organisatie van een symposium en expertmeetings.
  • Opzetten van handvatten voor erfgoedinstellingen in de omgang met participatie & zorg.

Samen onderzoeken de instellingen naar een duurzame en structurele aanpak om zorg en erfgoed met elkaar te verbinden om zo volgens het Faro manifest te komen tot een duurzaam gebruik van erfgoed met “de ontwikkeling van de mens en de kwaliteit van leven tot doel”.

Reacties

4 reacties, meest recent: 23 april
  • Beste Mieneke,

    Samen met Hogeschool Windesheim en een projectgroep werken we aan een beeldverhaal over Ervaringsdeskundigheid binnen de Psychiatrie. Het doel is om een breed publiek kennis te laten maken met Ervaringsdeskundigen als beroepsgroep en informatie hierover te verstrekken. Dit willen we onder andere doen met het exposeren van de verschillende (beeld)verhalen in musea.

    Wellicht interessant om met elkaar in gesprek te gaan om te kijken waar we elkaar kunnen vinden en samenwerken?

    Marc de Lobie

    Adviseur Historische Stripprojecten

    Marc de Lobie
  • Interessant onderzoek. Ik mis nog organisaties die zich bezighouden met cultuursensitieve zorg voor migrantenouderen, met en zonder dementie. Uit onderzoek blijkt dat deze groep ouderen juist door bezig te zijn met het eigen cultureel erfgoed actief en betrokken kan blijven, waarvoor weinig aandacht is in de Nederlandse geïnstitutionaliseerde zorg. Ook hebben ouderen met een getraumatiseerde migratiegeschiedenis meer kans op dementie. Door in de zorg aandacht te hebben voor hun culturele beleving kan meer begrip ontstaan. Neem bijvoorbeeld contact op met Stichting Pelita, ARQ, Alzheimer Indonesia Nederland, etc.

    Dunja Colman